NEDERLANDERS
OVERZEE
Home

Inleiding

De afleveringen

DVD info

Filmfragmenten

Foto's

Lokaties in de wereld.

Gebruikte muziek

De pers 1983-6

Perspresentatie

Suriname

Credits

Links

Contact
De Lokaties
©  Fuga
Film
Produkties bv.
 
OVERZEE
NEDERLANDERS
Aflevering 6.  Barbaren in de Chinese Zee. (Taiwan en Thailand)

Dit artikel verscheen in het Veronicablad in het seizoen 1983-1984.

De activiteiten van de Nederlanders in de landen rondom de Chinese Zee in het begin van de 17de eeuw hebben ertoe bijgedragen dat de Hollanders de bijnaam kregen van "de Rode Barbaren" en inderdaad het is onvoorstelbaar wat zij daar allemaal hebben uitgespookt. En dat alles omdat zij handel wilden drijven met het grote China. 

Terwijl de Hollanders in Japan met veel tact het voor hen onbekende gebied benaderden en daarmee succesvol de eerste schreden zetten tot langdurige handelscontacten, liep het volkomen fout met China. Dat is het onderwerp van de aflevering van deze maand van "Nederlanders Overzee".

Jacob van Neck was admiraal en leider van de ‘tweede schipvaert’ naar Indonesië. Hij had dus als het ware Cornelis Houtman opgevolgd. Die tweede schipvaert was enorm succesvol. Maar liefst 8 schepen waren uit Nederland vertrokken en bereikten in korte tijd Bantam. Jacob van Neck handelde krachtdadig en wist binnen de kortste keren vier schepen vol te laden met specerijen en keerde in recordtijd terug naar zijn vaderland. Reden genoeg voor de heren van de Compagnie van Verre om hem ook tot admiraal te benoemen van de ‘vierde schipvaert’ naar Indonesië. Maar deze keer had Jacob van Neck andere plannen.

Direct na aankomst in Bantam stuurde hij enkele schepen volgeladen terug naar Holland en met de resterende vloot wilde hij proberen de handel met China te openen, via de Molukken, waar hij een kort oponthoud had op het eiland Ternate. Hij had het plan om naar het Zuiden van Thailand te varen, maar zijn schepen kwamen terecht in de uitlopers van een orkaan. Ook al vanwege het feit dat hij het niet zo nauw nam met de navigatie is het een Godswonder dat zijn schepen niet vergingen en op een bepaalde dag voor een onbekende kuststrook aankwamen.

De twee kleine bootjes die hij uitzette om de kust te gaan verkennen, werden ogenblikkelijk overmeesterd en de bemanning werd gevangen genomen. Hij had Macao, de Portugese enclave op het vasteland van China, bereikt. Dit was de eerste mislukking van een lange reeks die nog zou volgen.

Toen Jacob van Neck begreep dat het onmogelijk was om voet aan wal te zetten, vertrok hij met zijn schepen naar het zuiden, naar Patani, een florerende handelsplaats in het zuiden van Thailand, het toenmalige Siam. In Patani had hij het geluk dat hij gastvrij werd ontvangen en enige handel kon drijven en daar was het ook dat na enige weken een Zeeuwse vloot landde onder leiding van Gerrit van Roy. 

De Hollanders en de Zeeuwen beconcurreerden elkaar nog steeds en zo kon het gebeuren dat er weer enige tijd later nog een Hollandse vloot verscheen voor de kusten van Patani. Deze keer was het Jacob van Heemskerk, die voor weer een andere Compagnie probeerde handel te drijven in het Verre Oosten. 

Het moet een onvoorstelbaar gebeuren zijn geweest, dat daar aan de andere kant van de wereld drie Hollandse vloten elkaar op dezelfde plek ontmoetten en elkaar probeerden de handel af te troggelen.  Dat was in het jaar 1601.

In 1604 werd een nieuwe poging gedaan om contact te leggen met China. Een vloot onder leiding van Van Warwijck vertrok naar Macao, maar daar aangekomen begreep Van Warwijck dat het onmogelijk was om Macao te veroveren. Hij week uit naar een paar kleine eilandjes voor de kust van China, de zgn. Pescadores, de eilanden van de vissers. Maar een Chinese vloot verdreef hem van de eilanden. Nog heden ten dage kun je op een eeuwenoude steen met Chinese tekens, ingemetseld in de muur van een oude tempel, lezen dat  "de Rode Barbaar" Van Warwijck door de Chinezen van het eiland was verdreven.

Het duurde tot 1622 voor wederom een poging werd gewaagd. Deze keer was het Jan Pieterszoon Coen, die de opdracht gaf aan Cornelis Reyerszoon om Macao te veroveren. Het werd een gigantische mislukking. Honderden Nederlanders vonden de dood op het land en in de golven. Ook Reyerszoon week uit naar de Pescadores. Hij nam de eilanden in bezit en met meer dan 1000 door hem gevangen genomen Chinezen begon hij met de aanleg van een groot fort.  De Chinese gevangenen moesten onder erbarmelijke omstandigheden aan het fort bouwen en in één jaar stierven meer dan 500 Chinezen. 

Maar ook voor Cornelis Reyerszoon was het slechts van korte duur.  De Chinezen bedreigden hem zodanig dat hij de Pescadores moest verlaten. Wèl gaven zij hem de gelegenheid een fort te bouwen op het nabijgelegen eiland Formosa, dat nu Taiwan heet, en daar op een zandplaat vlak voor de kust werd het Fort Zeelandia gebouwd, een gigantisch fort.

De handel met de schepen uit China verliep uitermate traag en moeilijk en dat was de reden dat de Hollanders zich steeds meer voor Formosa zelf gingen interesseren en zo was het toch nog voor korte tijd een voor de Hollanders vrij succesvolle kolonie, maar het duurde niet lang.  Rond 1670 verscheen een grote Chinese vloot voor de kust van Formosa onder leiding van Coxinga. Zeven maanden lang werd Fort Zeelandia belegerd en uiteindelijk moesten de Hollanders het fort overgeven. De hulp uit Batavia, die vaak beloofd was, kwam te laat. Het was de zoveelste mislukking van "de Rode Barbaren" in de Chinese Zee.

Ook via Thailand, het toenmalige Siam, hebben de Hollanders geprobeerd handel te drijven met China.  Uiteindelijk heeft dat wel geresulteerd in een handelspost in Siam. Maar toen in 1776 de legers uit Birma de hoofdstad van Siam aanvielen, veroverden en volledig verwoestten, werd ook de Nederlandse handelspost met de grond gelijkgemaakt.

Het duurde tot laat in de 18de eeuw voordat de Hollanders eindelijk, samen met andere westerse landen, een handelspost kregen in Kanton. Jarenlang waren de pogingen op een mislukking uitgelopen, maar eindelijk is het "de Barbaren" dan toch gelukt vaste voet te krijgen in China al was dat dan ook onder zeer strenge voorwaarden en moeilijke condities.
Links en rechts van de ingang van verschillende tempels in Thailand staan grote stenen wachters. Het zijn Hollandse Kooplieden, waarvan men aannam dat zij zeker de boze geesten op afstand zouden kunnen houden van het heiligdom. De Hollanders stonden immers bekend als:
'DE RODE BARBAREN'.
Aflevering 6.  BARBAREN IN DE CHINESE ZEE.
Home             DVD              Naar top                   Naar aflevering 7.