NEDERLANDERS
OVERZEE
Home

Inleiding

De afleveringen

DVD info

Filmfragmenten

Foto's

Lokaties in de wereld.

Gebruikte muziek

De pers 1983-6

Perspresentatie

Suriname

Credits

Links

Contact
De Lokaties
©  Fuga
Film
Produkties bv.
 
OVERZEE
NEDERLANDERS
Aflevering 4.  De Geur van Kaneel.  (Sri Lanka)

Dit artikel verscheen in het Veronicablad in het seizoen 1983-1984.

Als er een land in de wereld is, waar zich veel unieke Nederlandse overblijfselen bevinden, dan is dat wel op het paradijselijk eiland Sri Lanka. Sri Lanka, voorheen Ceylon geheten, ligt ten Zuiden van het vaste land van India en is met een strook van koraalriffen daaraan verbonden. Deze week is Sri Lanka het onderwerp van "Nederlanders Overzee".

Er bestaat een legende, die vertelt, dat Adam en Eva toen zij door de engel uit het Paradijs gejaagd werden, zich blijvend vestigden op het eiland Sri Lanka. Vandaar dat nog heden ten dage, de strook koraalriffen tussen India en Sri Lanka, de Adamsbrug wordt genoemd.  Het woord Sri Lanka zelf betekent het schitterende, het prachtige eiland en dat is inderdaad een feit. Het is een paradijselijk eiland met schitterende stranden en wuivende palmen. Door de ligging van het eiland zijn er ook bijzondere gewassen, die er buitengewoon goed groeien en dat was in eerste instantie van oudsher, de kaneel.

De allerbeste kaneel van de hele wereld groeide bijna uitsluitend op het eiland Sri Lanka en natuurlijk was ook daar behoefte aan in het Holland van de 16de eeuw. Maar ook Sri Lanka ligt in de oostelijke helft van de wereldbol en was, zoals wij weten door de paus toebedeeld aan de Portugezen. Vooral op Sri Lanka hadden de Portugezen zich buitengewoon goed verschanst. Tenslotte was het eiland niet zo groot en kon die verdediging vrij lang gehandhaafd blijven. Maar de Hollanders, die intussen met de "eerste schipvaart", onder leiding van Cornelis Houtman Indonesië hadden bereikt, keken ook met grote belangstelling naar het eiland Ceylon.

Het was de uit Antwerpen gevluchte Baltasar de Moucheron, die zich in het plaatsje Veere in Zeeland had gevestigd, die in 1601 een vloot uitrustte van drie schepen om Ceylon ‘te gaan verkennen’. In Ceylon aangekomen, werd hij buitengewoon hartelijk door de koning ontvangen in Kandy, de hoofdstad  van het koninkrijk Ceylon. Deze koning, die zijn rijk bestuurde vanuit de hooggebergten van het binnenland, was verre van gelukkig met de Portugezen en vroeg dan ook aan de Hollanders om hem te helpen de Portugezen van het eiland te verjagen.

Maar de leider van de vloot, Joris van Spilbergen, was natuurlijk niet in staat om met zijn drie schepen die Portugezen van Ceylon te verjagen, maar hij beloofde wel de koning te gaan helpen. Overladen met geschenken keerde hij terug op zijn vlaggenschip en schoot om zijn goede wil te tonen twee Portugese schepen in de brand. Hij was nog geen drie maanden vertrokken of een nieuwe Hollandse vloot verscheen voor de kusten van Ceylon.

Deze keer was de leiding in handen van Sebald de Weert, een man die een paar jaar daarvoor de Falkland-eilanden had ontdekt en ze dan ook prompt de Sebalds-eilanden had gedoopt. Zijn vloot was naar Ceylon gestuurd in opdracht van de zojuist opgerichte Verenigde Oost-Indische Compagnie. Ook hij werd met alle pracht en praal ontvangen door de koning van Kandy, die opnieuw vroeg om hulp van de Hollanders en ook Sebald zegde zijn hulp toe.

De heren zeventien van de V.O.C. hadden in die tijd, we praten over 1602, hun oog laten vallen op Ceylon, niet alleen vanwege de kaneel, maar ook vanwege de strategische ligging. Men was van plan daar het hoofdkwartier van de Nederlanders te vestigen voor het gehele Aziatische gebied. Ook had men wel eens gedacht aan Malakka, maar dat was zo stevig in handen van de Portugezen dat dat vooralsnog onmogelijk leek. Ook Java had men op het oog, maar de voorkeur ging toch uit naar Ceylon.

Sebald de Weert zelf echter was degene die aan dit plan een vroegtijdig einde maakte. De koning had namelijk als afscheid een groot feest georganiseerd op het strand vlakbij de stad Batticalao.  De Hollanders en vooral Sebald keken de ogen uit hun hoofd naar de geschenken en de exotische dansen van half ontklede meisjes en wilden ook hun steentje bijdragen aan de verhoging van de feestvreugde.
Sebald liet wijn aanrukken van zijn schepen en het feest werd alsmaar luidruchtiger en Sebald zelf, waarschijnlijk overmand door vermoeidheid, de tropische temperatuur en de vele glazen wijn, begon zich steeds amicaler op te stellen tegenover de koning. Toen de koning aanstalten maakte om terug te gaan naar zijn paleis en tegenover Sebald de opmerking maakte dat hij terug moest keren naar zijn echtgenote, die hem al zo lang niet had gezien, antwoordde Sebald :"Ach Majesteit, er zijn daar mannen genoeg". De koning ontstak in grote woede en verzocht de Hollanders om Sebald gevangen te nemen. Zij weigerden echter, waarop de koning in woede ontstak en Sebald de Weert met 49 schepelingen op staande voet liet ombrengen.

Dat was een slecht begin en tevens de reden, dat de Heren Zeventien van de Verenigde Oost-Indische Compagnie in elk geval niet Ceylon kozen voor hun hoofdkwartier in dat Verre Oosten. Het duurde zeker 30 jaren voordat de koning zelf opnieuw contact zocht met de Nederlanders, die zich op dat moment al gevestigd hadden in verschillende plaatsen aan de kusten van het Subcontinent van India. Nu zagen ook de Hollanders hun kans en Hollandse schepen arriveerden opnieuw voor de kusten van Sri Lanka. Baticalao werd veroverd en spoedig volgden andere steden, zoals Trincomalee en Galle.

Het duurde nog enkele jaren voordat ook Colombo in Nederlandse handen viel. De koning van Kandy, die zo vaak de Hollanders verzocht had om hem te bevrijden van de Portugezen, kon natuurlijk niet weten, dat hij met het in huis halen van de Hollanders in feite nog slechter af was, want binnen de kortste keren begonnen de Hollanders de kuststreken van Ceylon te koloniseren. 

Toch is de koning erin geslaagd  om gedurende de 150 jaar, dat de Hollanders in Ceylon verbleven, onafhankelijk te blijven in de ongenaakbare en voor de Hollanders bijna onbereikbare hooglanden van zijn eiland.

De Engelsen, die na 1802 Ceylon in handen kregen, is het uiteindelijk wel gelukt om de koning te verslaan en af te zetten.  Meer dan 2000 jaar was Ceylon een koninkrijk geweest.  Dat eindigde in 1815, het jaar dat de eerste koning in Nederland de troon besteeg.
Ook in 16e eeuw bestond er al een soort bedrijfs-spionage. Jonge mannen uit Holland gingen vaak naar de zuidelijke landen van Europa om een vak te leren of om te kunnen studeren. Sommigen, zoals Jan Huygen van Linschoten, kwamen in dienst van Potugese schippers en konden zo kennis vergaren over, voor de Hollanders, onbekende zeeroutes. Na één van zijn reizen naar Goa in India schreef Jan Huygen zijn wereldberoemd geworden boek:
"HET ITINERARIO".
Aflevering 4.  DE GEUR VAN KANEEL
Home             DVD               Naar top                     Naar aflevering 5.